Retrofuturyzm

Czas. Pojęcie takoż filozoficzne, co obecne w naszym codziennym życiu. Możliwość nim manipulowania jest jednym z większych marzeń ludzkości. Kiedy nie ma co się lubi, lubi co się ma. Doświadczenie tego, jak kiedyś wyobrażano sobie przyszłość, która jest naszą przeszłością jest zaiste frapujące. Takąż to kierując się myślą zamieszczam parostronicowy cytat z „Dziejów Koszalina”, pracy zbiorowej pod red. A. Lesińskiego i B. Drewniaka, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1967. Przydługawe, ale naprawdę warto przeczytać.

ROZWÓJ MIASTA W LATACH 1966—1980

Jak wyglądać będzie Koszalin za lat pięć, dziesięć, piętnaście? Jakim miastem być powinien? Jakie kierunki dalszego „rozwoju przynieść mogą pożądane efekty? Odpowiedź na te pytania nie jest łatwa. Poszukuje jej młody, ambitny zespół, stanowiący załogę Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w Koszalinie. Drogą żmudnych dociekań, analiz i wyliczeń ustala się obraz miasta w przyszłości. Dziełem tego zespołu jest ogólny plan zagospodarowania przestrzennego Koszalina, na lata 1966—1980. W roku 1965 plan ten uzyskał zaszczytną nagrodę ministra budownictwa.

Opierając się na pracach urbanistów, możemy przewidywać, że Koszalin w roku 1980 może już być miastem stutysięcznym. Stanie się on głównym ośrodkiem województwa nie tylko w zakresie administracji, ale także w dziedzinie oświaty i kultury. Znikomy obecnie przemysł będzie jednym z głównych czynników miasto-twórczych. Koszalin stanie się jednym z większych ośrodków przemysłowych w kraju oraz największym ośrodkiem przemysłu w województwie. Decyzje w tej dziedzinie będą miały istotny wpływ na kierunki i tempo dalszego rozwoju Koszalina.

Na potrzeby przemysłu przeznaczono tereny, mieszczące się w trzech punktach miasta. W zachodniej części Koszalina skupia się już obecnie pokaźna liczba zakładów przemysłowych, baz zaopatrzenia i magazynów. Przyjęła się nazwa dzielnicy przemysłowo-składowej dla wspomnianego obszaru. W najbliższych latach będzie ona terenem głównych inwestycji przemysłowych i magazynowo-składowych. Decyduje o tym fakt, że jest to jedyny teren, umożliwiający w najbliższym okresie obsługę zakładów przemysłowych, baz i magazynów przez urządzenia kolejowe.

W stadium urządzania znajduje się też druga przewidziana planem dzielnica przemysłowo-składowa, położona na południu miasta. W rejonie tym znajdują się m.in. takie zakłady, jak gazownia i wytwórnia ozdób choinkowych. Możliwości rozwoju tej dzielnicy – są niewielkie. Nie może ona być obsłużona przez urządzenia kolejowe. Dzielnica ta rozwijać się będzie w kierunku wschodnim. Przewidziano tu lokalizację zakładów, wymagających dużej powierzchni przy niewielkiej roli czynnika produkcji.

Najwięcej wszechstronnych walorów posiada dzielnica przemysłowa projektowana w rejonie obecnej wsi i jeziora Jamno. W tej dzielnicy mieścić się ma przyszły koszaliński ośrodek morski. Ośrodek ten stanowi centralny punkt całej koncepcji przyszłego rozwoju Koszalina. W skład jego mają wejść następujące elementy: stocznia produkcyjna, stocznia remontowa, port, baza rybołówstwa dalekomorskiego i kutrowego. Ośrodek morski zatrudniłby kilkanaście tysięcy osób. Jego budowa byłaby równoznaczna z awansem Koszalina do rzędu najbardziej dynamicznych ośrodków w kraju. Nasuwa się tu pytanie: w jakim stopniu koncepcja ta jest realna? Czy można poważnie liczyć się z wprowadzeniem jej w życie?

Wiele względów natury ekonomicznej i technicznej przemawia za projektem budowy ośrodka morskiego w Koszalinie. Nie ulega wątpliwości fakt, że jest to koncepcja możliwa do urzeczywistnienia, oparta na racjonalnych przesłankach. Jednakże rozmiary tej inwestycji, jej ciężar gatunkowy i znaczenie dla całej naszej gospodarki są tak wielkie, że decyzje nie mogą tu zapadać pochopnie. Trudno ich oczekiwać w najbliższych latach. ,,Morska” przyszłość Koszalina pozostawać więc jeszcze musi, być może dosyć długo, w sferze projektów i dyskusji. Naturalnie nie wyklucza to możliwości dokonywania określonych posunięć, które w sposób organiczny lub świadomie zamierzony umacniać będą argumenty, przemawiające za budową ośrodka morskiego w Koszalinie. Jednym z takich czynników, przybliżających w sensie przenośnym i dosłownym Koszalin do morza, jest kierunek rozbudowy osiedli mieszkaniowych. Warunki naturalne, ukształtowanie terenu, względy techniczne i ekonomiczne decydują o tym, że Koszalin rozbudowuje się i będzie się nadal rozbudowywał w kierunku północnym, w stronę morza. Dzisiejsze osiedle Koszalin „Północ” stanowi pierwszy i najskromniejszy etap budowy przyszłego, dużego miasta. W ślad za rozwojem nowych osiedli mieszkaniowych centrum miasta stopniowo przemieszczać się będzie również w kierunku północnym. Centralny ośrodek usługowy powstanie w rejonie obecnej ulicy Młyńskiej. Dla mieszkańców nowych osiedli wybudowany zostanie drugi, niewielki dworzec kolejowy w rejonie ulicy Władysława IV, na styku obecnej szosy i linii kolejowej.

Zasadniczym przemianom ulegnie obecny, niekorzystny układ komunikacyjny miasta. Stara zabudowa Koszalina koncentrowała się wzdłuż ulicy Zwycięstwa. Ulica ta stanowiła, a częściowo stanowi jeszcze obecnie, główną arterię komunikacyjną. Przyszły układ komunikacyjny Koszalina określić by można mianem gwiaździstego. Będąca już w budowie obwodnica wewnętrzna, obiegająca jak gdyby po obwodzie koła obecne centrum miasta, połączy ze sobą poszczególne dzielnice i stworzy dogodne warunki dla wewnętrznego ruchu kołowego i komunikacji miejskiej. Ma to duże znaczenie ze względu na rozwój motoryzacji i związany z nim wzrost ruchu samochodowego, osobowego i towarowego.

Koszalin wyróżnia się korzystnie dobrze rozbudowaną zielenią miejską. Ma to duże znaczenie zdrowotne, wpływa też korzystnie na wygląd estetyczny miasta. W przyszłości ten element oblicza miasta będzie utrzymany i rozwinięty. Pasy zieleni, oddzielające poszczególne osiedla, łączyć się będą ze sobą prowadząc do największego kompleksu zieleni — leśnego parku na Górze Chełmskiej. Na zboczu Góry Chełmskiej powstanie w przyszłości koszaliński ogród zoologiczny. Atrakcją dla najmłodszych będzie krzesełkowy wyciąg na szczyt góry. Samoloty pasażerskie połączą Koszalin nie tylko ze stolicą, ale i z innymi ośrodkami w kraju. Centralna elektrociepłownia, zbudowana w rejonie wsi Jamno, dostarczy nie tylko dzielnicy przemysłowej, ale i całemu miastu potrzebnej energii cieplnej.

Pierwszym krokiem w kierunku realizacji omówionych wyżej założeń perspektywicznego rozwoju Koszalina jest obecny plan pięcioletni na lata 1966—1970. W roku 1970 Koszalin osiągnie liczbę około siedemdziesięciu tysięcy mieszkańców. Głównym problemem społeczno-gospodarczym, jaki staje przed miastem, jest sprawa zapewnienia dostatecznej ilości nowych miejsc pracy ponad siedmiu tysiącom młodych ludzi, którzy do roku 1970 wejdą w tzw. wiek produkcyjny.

Zgodnie z przyjętym założeniem, przyrost nowych miejsc pracy miasto pragnie osiągnąć przede wszystkim przez rozwój przemysłu. Rozpoczęto już budowę Wytwórni Maszyn Lampowych „Unima”. Zakład ten zlokalizowany został w zachodniej dzielnicy przemysłowo-składowej. Będzie to duży obiekt przemysłowy, zatrudniający ponad tysiąc pracowników. W trakcie realizacji jest też rozbudowa zakładów elektronicznych „Kazel”, Fabryki Urządzeń Budowlanych, Koszalińskiej Wytwórni Części Samochodowych. W wyniku rozbudowy zakłady te w pokaźny sposób zwiększą stan zatrudnienia.

Do grupy zakładów przemysłowych, których lokalizacja w Koszalinie jest jeszcze rozważana i dyskutowana, należą:

—  zakład  obuwniczy, który mógłby być uruchomiony drogą adaptacji na cele przemysłowe istniejących magazynów przy ulicy Hibnera. Zakład ten zatrudniłby około tysiąca pracowników;

—  chłodnia.składowa, nowy obiekt, zatrudnienie około trzysta osób.

Najbliższe pięciolecie przyniesie zwiększenie rozmiarów budownictwa mieszkaniowego. Do roku 1970 w Koszalinie wybuduje się ponad dziesięć tysięcy izb mieszkalnych. Głównym inwestorem w dziedzinie budownictwa mieszkaniowego będzie spółdzielczość mieszkaniowa. Spółdzielnie mieszkaniowe zbudują 50°/o projektowanych mieszkań. Budownictwo Miejskiej Rady Narodowej zmniejszy się do 29%, a 21% wybudują zakłady pracy. Ustalenia te mogą być jeszcze skorygowane na korzyść spółdzielczości mieszkaniowej.

Największym placem budowy w nowej pięciolatce jest Blok III na osiedlu Koszalin „Północ”. Obejmuje on teren między ulicami Fałata i Władysława IV. Powstanie tu największe osiedle Koszalińskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, liczące ponad dwa tysiące mieszkań. Budowę Bloku III już rozpoczęto. Jest ona realizowana metodą uprzemysłowioną. Poszczególne elementy budynków produkowane są na poligonie, a na placu budowy tylko montowane. Roczna wydajność, poligonu wynosi tysiąc dwieście izb w roku. W roku 1966 pierwsze rodziny spółdzielco w wprowadziły się do nowych mieszkań na Bloku III. Na tym osiedlu powstanie ośrodek usługowy, przeznaczony dla całej dzielnicy Koszalin „Północ”.

Zakłady usługowe będą częściowo wybudowane przez spółdzielnię, częściowo przez Radę Narodową i innych inwestorów.
Kontynuowana będzie budowa rozpoczętych przed rokiem 1966 osiedli mieszkaniowych przy ulicach: l Maja, Armii Czerwonej, Powstańców Wielkopolskich oraz osiedla spółdzielczego przy ulicy Moniuszki. Rozpoczęto budowę osiedla przy ulicy Karłowicza oraz kilku mniejszych jednostek osiedlowych w różnych punktach miasta. Wymienione wyżej prace zabezpieczają realizację zadań przewidzianych projektem planu pięcioletniego. Pozostaje jeszcze rezerwa terenów uzbrojonych przy ulicy 4 Marca i Szy-manowskiego. Tereny te będą wykorzystane w wypadku zwiększenia rozmiarów budownictwa spółdzielczego. Budownictwo mieszkaniowe do roku 1970 opiera się na zasadzie wykorzystania nieomal w 100% terenów uzbrojonych. Po roku 1970 konieczne będzie przesunięcie budownictwa mieszkaniowego na nowe, jeszcze obecnie nie uzbrojone tereny, leżące w kierunku, północnym.
W rejonie Rokosowa i przy ul. Niepodległości (za torami kolejowymi) przygotowano teren pod tanie budownictwo domków jednorodzinnych. Są to tereny nie uzbrojone.

Duże znaczenie dla zmiany sylwetki miasta będzie miała budowa kilkunastu wieżowców, budynków o jedenastu kondygnacjach. Cztery takie budynki staną na osiedlu przy ulicy Powstańców Wielkopolskich; pozostałe — na osiedlu Koszalin „Północ”. Budowę pierwszych obiektów tego typu rozpoczęto już przy ulicy Powstańców Wielkopolskich.
Wyraźny postęp osiągnięty zostanie w okresie omówionej uprzednio przebudowy układu komunikacyjnego miasta. Zbudowany już odcinek obwodnicy wewnętrznej, przebiegający od ulicy Kościuszki przez Aleje A. Zawadzkiego do ulicy Hibnera, będzie przedłużony do dworca kolejowego i ulicy Zwycięstwa. Ulica Zwycięstwa na odcinku od placu Bojowników PPR do ulicy Armii Czerwonej będzie przebudowana i poszerzona. Przebudowana i rozszerzona zostanie też ulica Armii Czerwonej. Zmieniony zostanie główny wjazd do miasta od strony wschodniej. Główny ruch pojazdów skierowany zostanie przez ulicę Fałata oraz szosą w kierunku na Gorzebądz.

Niezależnie od tych węzłowych inwestycji w dziedzinie układu komunikacyjnego kontynuowana będzie akcja stopniowego poprawiania nawierzchni ulic w mieście, zwłaszcza przez zwiększenie liczby ulic pokrytych asfaltem.
Najmłodszym mieszkańcom Koszalina przybędą nowe obiekty: dwa przedszkola i trzy nowe szkoły podstawowe. Pozwoli to na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb w tym zakresie.

Przewiduje się też budowę co najmniej jednej średniej szkoły zawodowej przy ulicy Morskiej, w pobliżu nowych zakładów przemysłowych. W najbliższych latach rozpocznie pracę Wyższa Szkoła Inżynierska, która posiadać będzie 2 wydziały: mechaniczny i budownictwa.

Najpoważniejszą inwestycją w dziedzinie kultury jest budowa Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej. Ta bardzo potrzebna miastu placówka zlokalizowana została na terenach parkowych, położonych przy Alejach A. Zawadzkiego.
Zbudowane też zostanie zaplecze Bałtyckiego Teatru Dramatycznego. Koszalińscy plastycy i architekci otrzymają nowoczesny pawilon wystawowy przy ulicy Piastowskiej.

Kilka nowych obiektów przybędzie służbie zdrowia. Oprócz budowanego obecnie liceum pielęgniarskiego plan przewiduje: oddział psychiatryczny przy szpitalu wojewódzkim (nowy obiekt), rozbudowę sanatorium przeciwgruźliczego na Rokosowie, budowę nowej przychodni specjalistycznej dla dzieci przy ulicy Kościuszki obok Miejskiej Przychodni Obwodowej oraz kilku przychodni rejonowych.

Przy hali sportowej wybudowany zostanie hotel-internat dla sportowców. Miastu przybędzie jeszcze jeden podmiejski ośrodek wypoczynkowy, malowniczo położony nad jeziorem w Mostowie. Rozbudowana będzie turystyczna baza noclegowa na Górze Chełmskiej.

W dziedzinie komunalnej najpoważniejsze zadania obejmują: zakończenie II etapu rozbudowy gazowni do wydajności 35 tyś. ni3 gazu na dobę, oddanie do użytku biologicznej oczyszczalni ścieków, budowę nowych magistrali wodnych na osiedlu Koszalin „Północ” i w zachodniej dzielnicy przemysłowo-składowej oraz rozbudowę ujęcia wody.
Stopniowo rozbudowana będzie sieć placówek handlowych i gastronomicznych ze szczególnym uwzględnieniem nowych osiedli mieszkaniowych.

Perspektywy rozwoju Koszalina zostały przedstawione w dużym skrócie i w sposób bardzo uproszczony. Wiele spraw tu zasygnalizowanych może doczekać się realizacji wcześniej, niż to obecnie jest przewidywane. Na pewno z niektórych zamierzeń trzeba będzie całkowicie zrezygnować lub przełożyć je na później. Ważne jest jednak stwierdzenie, że Koszalin posiada dogodne warunki dalszego rozwoju. Nawet gdyby odrzucono koncepcję budowy ośrodka morskiego, miasto rozwijać się będzie w kierunku północnym.

Po roku 1970 konieczne będzie zlokalizowanie nowego przemysłu w rejonie Jamna. Na tym polega elastyczność koncepcji rozwoju miasta, a zarazem jej realność. Tempo rozwoju Koszalina zależy od ogólnej sytuacji ekonomicznej województwa i kraju, która wpływać może na termin realizacji planów, ale nie naruszy wizji przyszłego wielkiego Koszalina.

Reklamy

1 komentarz

Filed under Budująca historia

One response to “Retrofuturyzm

  1. Pingback: Sen o Hollywoodzie nad Dzierżęcinką « Bo Koszalin mnie kręci. Na okrągło.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s